Romen (Roma) rakamları nasıl bulunmuştur ve kullanılmıştır?



ROMA RAKAMLARI

Tarihçe

Romalılar önceleri, Eski Mısırlıların yüzyıllarca önce yaptıkları gibi bazı sembolleri tekrarlayarak sayıları yazarlardı. Örneğin; XXXXX = 50, MDCLXVI = 1000 + 500 + 100 + 50 + 10 + 5 + 1 = 1666 ve DLXIII = 500 + 50 + 10 + 1 + 1 + 1 = 563 gibi. Sonraları da, çıkarmadan yararlanarak, daha kısa yazma yollarını ortaya koydular. Örneğin; XC = 100 -10 = 90 ve IX = 10 -1 = 9 gibi. Bu rakamları, ilk olarak Romalılar kullandıkları için, aritmetikte Roma rakamları ya da Romen rakamları olarak adlandırılırlar. Avrupa’da Roma rakamlarından günümüz rakamlarına geçiş Orta Çağ’da olmuştur. O yıllarda Avrupa’da hesap işleriyle uğraşan, daha ziyade toplama ve çıkarma işi yapan tüccarlara Roma rakamları daha pratik geldiğinden, bu rakamlar hemen terk edilememişlerdir.

Kökeni

Kaynaklar, Roma rakamlarının bir elin parmaklarından esinlenerek ortaya konduğunu belirtir. Romalılar; bugün kullandığımız 1, 2, 3, 4 rakamları yerine I, II, III, IV sembollerini ve 5′i belirtmek için de, ilk dört parmağı bitişik ve V şeklinde açılmış bir el işaretini sembol olarak kullandılar. 10′u belirtmek için de yine aynı şekilde açılmış iki ellerini el-kol eklemlerinden birleştirerek, yani iki V sembolünü birleştirerek kullanarak X sembolünü elde ettiler. 50 sayısı için L harfi, 100 sayısı için Latince centum (yüz) sözcüğünün ilk harfi olan C harfi, 500 sayısı için D harfi, 1000 sayısı için de yine Latince mille (bin) sözcüğünün ilk harfi olan M harfi kullanılır.

Romen Rakamlarının Kullanıldığı Yerler

Romalılar, sayıları yazmakta bir takım harfler kullanırlardı.
I=1
V=5
X=10
L=50
C=100
D=500
M=1000

Bugün de zaman zaman kullanılan bu harfler, yan yana getirilerek daha büyük sayılar oluşturulabilir. Mesala “35″,”XXXV” şeklinde yazılır.
Bu sayılar yazılırken bazı uyulması gereken kurallarda vardır.
– Bir harf, en fazla üç defa yan yana yazılabilir.
– Bir harfin sağına, kendisinden daha küçük değerli bir harf gelirse, toplanarak okunur. XII=11 , DCX=610 , LXXVII= 77 gibi.

–Sol tarafa yazıldığında ise çıkarılır. XC=90, IL=49, CD=400 gibi. Sadece bir harf yazılabilir.
– Hem sağa, hem de sola daha küçük değerli harfler yazılarak farklı rakamlar yazılabilir. CMLI=951, XLVII=47, CDLV=455 gibi.
– Roma rakamı ile yazılabilecek en büyük ve en uzun sayı “3888″ dir.(MMMDCCCLXXXVIII)
– Çok sık olmamakla beraber daha büyük sayılara ihtiyaç hissettiklerinde harflerin değerini “1000″ kat arttırmak için üzerlerine çizgi çizmişlerdir.
üzerine ben çizgi koyamadım ama üzerinde çizgi varmış gibi düşünürseniz;
V=5000
X=10000
L=50000
C=100000
D=500000
M=1000000

Dört işlem yapma zorluğu sebebi ile günümüzde fazla kullanılmamaktadır.

Bazı usuller geliştirilse de çok büyük sayılara sıra gelince yetersiz kalmaktadır.

Ancak yine de bazı kitap sayfalarını numaralandırma, madde işaretleri, saatler gibi kullanım alanları vardır.

  1. Kitapların başlangıçlarındaki sunuş ve önsöz gibi bölümlerde.
  1. Aynı adlı padişah ve kralların ayrılmasında:
  2. Yüzyıl adlarında:
  3. Tarihi olaylarda: II. Viyana Kuşatması, I. Dünya Savaşı gibi.
  4. Saatlerde rakamların gösterilmesinde
  5. Kitaplarda madde işaretlerinde

Pagination for Multi-page posts ~~~ -->